شاخص های ابتلا  در اپیدمیولوژی
تاریخ : ۱۳۹۷/۰۷/۰۹ نویسنده : amar دیدگاه : 0

شاخص های ابتلا در اپیدمیولوژی

  1. میزان بروز
  2. میزان حمله
  3. شیوع

میزان بروز

میزان بروز یک بیماری عبارت است از تعداد موارد جدید بیماری که طی دوره زمانی مشخصی در جمعیت در معرض خطر ابتلا به این بیماری رخ می دهند.


در این میزان، نتیجه در ۱۰۰۰ ضرب شده است تا بتوان بروز را به ازای هر ۱۰۰۰ نفر بیان کرد. انتخاب عدد ۱۰۰۰ کاملا اختیاری است و می توانیم ۱۰۰۰۰، یک میلیون یا هر عدد دیگری را بکار ببریم.

عنصر بسیار مهم در تعریف میزان بروز، موارد جدید بیماری است. میزان بروز، یکی از شاخص های اندازه گیری رخدادها است – بیماری در فردی شناسایی می شود که به آن مبتلا می شود ولی قبلا به آن دچار نبوده است. از آنجا که میزان بروز یکی از شاخص های اندازه گیری رخدادها است (تغییر از حالت غیر بیمار به حالت بیمار)، یک شاخص خطر محسوب می شود. این خطر را می توان در هر گروهی از جمعیت بررسی کرد، نظیر یک گروه سنی خاص، افراد مذکر یا مونث، یک گروه شغلی، یا گروهی که با عامل محیطی مشخصی مثل اشعه یا سموم شیمیایی مواجهه داشته اند.

برای مثال، شکل فوق روند تغییرات میزان بروز سرطان تیروئید در کودکان را در بلاروس، اوکراین و روسیه از سال ۱۹۸۶ تا سال ۱۹۹۴ نشان می دهد که از داده های نظارتی و به دنبال وقوع انفجار در راکتور چرنوبیل به دست آمده اند. بالاترین میزان های بروز، در آلوده ترین نواحی یافت شده اند- یعنی گومل در جنوب بلاروس و بخش هایی از شمال اوکراین. با این حال مشکلی که در زمینه تفسیر چنین داده هایی وجود دارد، این احتمال است که افزایش میزان بروز مشاهده شده، می تواند ناشی از غربالگری گسترده و دقیقی باشد که پس از وقوع این حادثه انجام گرفته است. این غربالگری می تواند سبب شناسایی آن دسته از تومورهای تیروئید شده باشند که در صورت عدم انجام غربالگری، شناسایی نمی شدند. با این حال، امروزه این توافق عمومی حاصل شده است که افزایش مشاهده شده در میزان سرطان تیروئید در کودکان و نوجوانان مناطقی که در معرض انفجار هسته ای چرنوبیل قرار داشته اند، واقعی بوده است.

مخرج کسر در میزان بروز معرف تعداد افرادی است که در معرض خطر ابتلا به بیماری قرار دارند. برای اینکه میزان بروزمعنادار باشد، باید هر فردی که در مخرج کسر محاسبه می شود استعداد این را داشته باشد که به بخشی از گروه محاسبه شده در صورت کسر تبدیل شود. بنابراین هنگام محاسبه بروز سرطان رحم، مخرج کسر فقط شامل زن ها باشد، چون مردها  این استعداد بالقوه را ندارند که به بخشی از گروه شمرده شده در صورت کسر تبدیل شوند؛ به عبارت دیگر چون مردان در معرض خطر ابتلا به سرطان رحم قرار ندارند. هرچند که این نکته واضح و بدیهی به نظر می رسد، ولی همیشه این قدر واضح نیست. یک موضوع مهم دیگر در رابطه با مخرج کسر، موضوع زمان است. برای مشخص کردن میزان بروز، از دو نوع مخرج می توان استفاده کرد: افراد در معرض خطری که در سرتاسر یک دوره زمانی معین دیده می شوند؛ یا هر گاه تمام افراد در کل یک دوره زمانی دیده نشوند، نفر-زمان (یا واحد زمانی که هر نفر دیده شده).

میزان حمله

در برخی موارد، زمان به صورت تلویحی و نه صریح به کار می رود. منظور از میزان حمله، تعداد افراد مبتلا به بیماری براثر مصرف یک غذا تقسیم بر کل افراد دریافت کننده آن غذا بوده است. در بیان میزان حمله به فاصله زمانی به صراحت اشاره نمی شود، زیرا واضح است که اکثر همه گیری های منتقله از غذا در عرض چند ساعت یا چند روز پس از مواجهه روی می دهند. در نتیجه، طبیعی است که مواردی که چند ماه بعد روی می دهند، به عنوان بخشی از همان همه گیری محسوب نمی شوند. با این حال، در بسیاری از شرایط کنونی ما درباره ماهیت زیست شناسی و تاریخچه طبیعی بیماری، چارچوب زمانی را به وضوح تعریف نمی کند و لذا زمان باید به صراحت بیان شود. نکته دیگر اینکه میزان حمله در واقع نسبتی از کل افرادی است که در مواجهه با یک غذای مشخص بیمار می شوند.

شیوع

شیوع عبارت است از تعداد افراد مبتلای موجود در جمعیت در زمان مشخص، تقسیم بر تعداد افراد جمعیت در آن زمان، یعنی اینکه چه نسبتی از جمعیت در آن زمان، به بیماری مبتلا هستند؟


برای مثال چنانچه مایل به اطلاع از شیوع آرتریت در اجتماع معینی در تاریخ معینی باشیم، می توانیم به تمام خانه های آن اجتماع سر بزنیم و با استفاده از مصاحبه یا معاینه فیزیکی، معلوم کنیم که چه تعداد از افراد در آن روز دچار آرتریت هستند. این عدد، صورت کسر شیوع است. مخرج کسر، جمعیت آن اجتماع در آن تاریخ است.

تفاوت میان بروز و شیوع چیست؟ شیوع را می توان برشی مقطعی از جمعیت در مقطعی از زمان دانست که معلوم می کند در آن مقطع چه کسی بیمار است و چه کسی بیمار نیست ولی به این ترتیب معلوم نمی شود که بیماری چه هنگام رخ داده است. بعضی از افراد ممکن است دیروز به آرتریت دچار شده باشند، بعضی هفته پیش، بعضی سال پیش و بعضی دیگر ۱۰ یا ۲۰ سال پیش. بنابراین هنگامیکه اجتمتعی را برای ما برآورد شیوع یک بیماری بررسی می کنیم، عموما مدت بیماری را مورد توجه قرار نمی دهیم. به این ترتیب صورت کسر شیوع شامل مخلوطی از افراد مبتلا به بیماری با مدت های متفاوت است، و لذا شیوع، یک شاخص خطر محسوب نمی شود. اگر بخواهیم خطر را اندازه گیری کنیم، باید از بروز استفاده کنیم، چون برخلاف شیوع، بروز فقط شامل موارد جدید یا رخداد ها است و مدت زمان مشخصی دارد که طی آن رخداد ها اتفاق افتاده اند.

در ادبیات پزشکی و سلامت عمومی، کلمه شیوع اغلب به دو شکل بکار رفته است :

شیوع لحظه ای(point prevalence) : شیوع بیماری در لحظه ای از زمان – این همان کاربردی است که قبلا توضیح دادیم.

شیوع دوره ای(period prevalence ) : تعداد افرادی که در قسمتی از یک دوره زمانی معین، مثلا یک ماه یا یک سال تقویمی یا یک دوره ۵ ساله به بیماری مبتلا بوده اند. بعضی از افراد ممکن است طی این مدت به بیماری دچار شده باشند، و برخی دیگر ممکن است از قبل به این بیماری مبتلا بوده و  در این مدت فوت  کرده یا علاج شده باشند. نکته مهم این است که هر فردی که در صورت کسر محاسبه شده باشد، در قسمتی از این دوره زمانی مشخص به بیماری مبتلا بوده است.

این دو نوع شیوع، و همچنین بروز تجمعی، در جدول زیر با استفاده از پرسش هایی درباره آسم نشان داده شده اند.

سوال مصاحبه

نوع شاخص

آیا در حال حاضر دچار آسم هستید؟

شیوع لحظه ای

آیا طی n سال گذشته به آسم مبتلا بوده اید؟

شیوع دوره ای

آیا تا به حال به آسم دچار شده اید؟

بروز تجمعی

 

 

نکته عملی در مورد شیوع لحظه ای این است که بررسی کل یک شهر طی یک روز تقریبا غیرممکن است. به این ترتیب گرچه به لحاظ نظری ما لحظه ای از زمان را مد نظر قرار می دهیم، ولی در واقع این بررسی مدت زمان بسیار بیشتری طول می کشد. هنگامی که به کلمه شیوع بدون هیچ توضیح دیگری برمی خوریم، عموما معنای شیوع لحظه ای مد نظر است.

 

رابطه بین بروز و شیوع با استفاده از شکل :

شکل A ، سطح شیوع در جمعیت ؛ شکل B، افزایش شیوع ناشی از بروز ؛ شکل C ، کاهش شیوع ناشی از مرگ و / یا علاج

شکل D، تاثیر کلی بروز، مرگ و / یا علاج بر روی شیوع


 

منبع : کتاب اپیدمیولوژی از لئن گوردیس، ویراست پنجم ۲۰۱۴، ترجمه دکتر عبدالرضا منصوری راد و دکتر پیمان سلامتی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *